Sabah uyanır uyanmaz telefonlarımızı elimize alıyor, haberleri okuyor, sosyal medyada dolaşıyor, videolar izliyor ve daha güne başlamadan onlarca farklı bilgiyle karşılaşıyoruz. Gün boyunca devam eden bu akış, zamanla zihinsel bir yük oluşturabiliyor. Peki, bu kadar çok bilgiye ulaşırken öğrendiklerimizi ne kadar anlamlandırıyor ve hayatımıza aktarabiliyoruz? Master Certified Coach (MCC) Dr. Elgiz Henden, günümüzün giderek büyüyen sorunlarından biri olan “bilgi obezitesi” kavramına dikkat çekerek, bilgi tüketiminde nicelikten çok niteliğin önem kazandığını vurguladı.
Bilgiye Ulaşmak Öğrenmek Anlamına Gelmiyor
Bilgi obezitesi, ihtiyaç duyulandan çok daha fazla bilgiye maruz kalmayı ve bu yoğunluğun beraberinde getirebildiği güçlükleri anlatan bir kavram. Akademik literatürde “bilgi aşırı yüklenmesi” (information overload) olarak ele alınan bu durum, özellikle dijital çağda giderek daha görünür hale geliyor. Herbert A. Simon’ın 1971 yılında ortaya koyduğu dikkat çekici yaklaşıma göre bilgi zenginliği, dikkat yoksulluğunu da beraberinde getiriyor. Andrew Whitworth ise 2009 yılında yayımlanan Information Obesity adlı kitabında, bilgiye ulaşmanın yanı sıra onu sorgulama ve değerlendirme becerisinin önemini vurguluyor.
Dr. Elgiz Henden, bilgiye erişimin kolaylaşmasının öğrenme sürecini de aynı ölçüde kolaylaştırmadığını belirterek, sürekli yeni kaynaklara yönelmenin zaman zaman öğrenmenin önüne geçebildiğini söyledi. Üniversite sınavına hazırlanan bir öğrencinin aynı konuyu farklı öğretmenlerden dinlemesi, sayısız çalışma programını incelemesi ancak öğrendiği bilgileri uygulamaya yeterince zaman ayıramaması bu duruma örnek oluşturuyor. Henden, benzer davranışların yetişkinlerde de görüldüğünü, sürekli araştırmanın bazen harekete geçmeyi ertelediğini ifade etti.
Bilgi Fazlalığı Karar Vermeyi De Zorlaştırıyor
Bilgi obezitesinin bir diğer boyutu ise doğru ve güvenilir bilgiyi ayırt edebilmek. Özellikle sosyal medyada ve mesajlaşma gruplarında aynı konuda birbirine zıt açıklamalarla karşılaşmak, bireylerin karar verme süreçlerini güçleştirebiliyor. Eppler ve Mengis’in 2004 yılında yayımlanan araştırması, bilgi aşırı yüklenmesinin yalnızca bilgi miktarından değil, bilginin niteliği ve karmaşıklığından da kaynaklandığını ortaya koyuyor. Roetzel’in 2019 yılında Business Research dergisinde yayımlanan literatür incelemesi de aşırı bilgi yüklenmesinin karar verme ve verimlilik üzerindeki olası olumsuz etkilerine dikkat çekiyor.
Sürekli yeni bilgi aramanın zihinsel yorgunluğa, dikkat dağınıklığına ve kararların ertelenmesine neden olabildiğini belirten Henden, bazen daha fazla araştırmak yerine eldeki bilgiyi değerlendirmeye zaman ayırmanın çok daha değerli olduğunu vurguladı.
Çözüm: Bilgi Diyeti!
Bilgi tüketimini beslenme alışkanlıklarıyla karşılaştıran Clay Johnson, 2012 yılında yayımladığı The Information Diet adlı kitabında bilinçli bilgi tüketiminin önemine dikkat çekiyor. Bu yaklaşım, daha az okumak veya araştırmaktan vazgeçmek değil, ihtiyaç duyulan bilgiyi seçerek tüketmek anlamına geliyor. Dr. Elgiz Henden de bilgiyle daha sağlıklı bir ilişki kurabilmek için “bilgi diyeti” önerisinde bulundu. Yeni bir bilgiyle karşılaşıldığında kaynağının güvenilir olup olmadığının, gerçekten ihtiyaç duyulup duyulmadığının ve mevcut bilgilere ne kattığının sorgulanması gerektiğini belirten Henden, öğrenilenlerin uygulamaya geçirilmesinin önemine dikkat çekti.
Dijital çağda asıl becerinin bilgi biriktirmek değil, bilgiyi anlamlandırmak ve hayata geçirmek olduğunu vurgulayan Henden, değerlendirmesini şu soruyla tamamladı: “Şu anda gerçekten yeni bir bilgiye mi ihtiyacım var, yoksa zaten bildiklerimle bir şey yapmaya mı?”